ΚΕΕΛΠΝΟ: Μείωση των νέων περιστατικών HIV λοίμωξης.. Η εικόνα της επιδημίας στην Ελλάδα

Υπενθυμίζεται ότι, την περίοδο 2011-2013 στην χώρα μας καταγράφηκε σημαντική αύξηση του HIV στους χρήστες ενδοφλέβιων εξαρτησιογόνων ουσιών. Από το 2014 η πορεία στη συγκεκριμένη πληθυσμιακή ομάδα ήταν πτωτική και τα περισσότερα περιστατικά που δηλώθηκαν στο ΚΕΕΛΠΝΟ αφορούσαν σε άτομα που μολύνθηκαν μέσω απροφύλακτης σεξουαλικής επαφής, κυρίως μεταξύ ανδρών.

«Συμπερασματικά, στην Ελλάδα, μετά την μεγάλη επιδημία του HIV στους χρήστες ενδοφλέβιων εξαρτησιογόνων ουσιών την περίοδο 2011-2013, κατά τα τέσσερα τελευταία έτη παρατηρείται μεώση των νέων περιστατικών, τόσο στην συγκεκριμένη ομάδα όσο και στο σύνολο», υπογραμμίζεται σε ανακοίνωση του ΚΕΕΛΠΝΟ.

Και προστίθεται ότι «οι περισσότερες μεταδόσεις του ιού αποδίδονται και πάλι στην απροφύλακτη σεξουαλική επαφή, κρίως σε αυτή μεταξύ ανδρών. Η μείωση που παρατηρείται στις νέες διαγνώσεις HIV κατά το πρώτο δεκάμηνο του 2017 πρέπει να ερμηνευθεί με προσοχή. Η εξαγωγή ασφαλέστερων συμπερασμάτων θα είναι εφικτή, αφού ολοκληρωθεί η αποστολή των δηλώσεων από τους υγειονομικούς φορείς της χώρας μέχρι το τέλους του έτους».
Ανθεκτικά στελέχη, ελλιπής προφύλαξη και καθυστερημένη διάγνωση
Από εργασίες της ομάδας του Επίκουρου Καθηγητή κ. Δ. Παρασκευά σε συνεργασία με τις Μονάδες Λοιμώξεων, έχει προκύψει ότι τα ανθεκτικά στελέχη σε αντιρετροϊκά φάρμακα μεταδίδονται στην Ελλάδα, κυρίως, μέσω τοπικών δικτύων μηθεραπευμένων ασθενών, όμως σημαντικό είναι ότι η πρώιμη έναρξη θεραπείας, σε σχέση με την ημερομηνία μετάδοσης, σχετίζεται με μειωμένο ρυθμό μεταδόσεων ανθεκτικών στελεχών HIV.

Από διάφορες εργασίες Μονάδων Λοιμώξεων (Νοσοκομείο «Α. Συγγρός», Γ.Ν.Α. «Ε.Ε.Σ.», Π.Γ.Ν. «Αττικόν») προκύπτει ότι, παρά την προσπάθεια ενημέρωσης, τα άτομα με HIV λοίμωξη δεν τηρούν τα μέτρα προφύλαξης, δεδομένου ότι παρουσιάζονται σε αυτόν τον πληθυσμό αυξημένα κρούσματα σύφιλης, αλλά και επιδημικές εξάρσεις οξείας ηπατίτιδας Α και C. Σημαντικό επίτευγμα αποτελεί η καθολική πρόσβαση των ασθενών με HIV/HCV συλλοίμωξη στις νεότερες θεραπείες για την ηπατίτιδα C, όπως παρουσιάζεται σε μία εργασία από τη Μονάδα του Γ.Ν.Α. «Ε.Ε.Σ.».
Από μελέτη του Γ.Ν. Νίκαιας διαπιστώνεται ότι η διάγνωση της HIV λοίμωξης γίνεται καθυστερημένα, συχνότερα με αφορμή κάποια ασθένεια ή νοσηλεία, και λιγότερο συχνά μέσω προληπτικού ελέγχου. Το αποτέλεσμα είναι οι ασθενείς να προσέρχονται για ιατρική φροντίδα με χαμηλό απόλυτο αριθμό CD4 και ήδη προχωρημένο στάδιο κατά τη διάγνωση. Στοιχεία που ενισχύουν την ανάγκη για προώθηση του γενικευμένου προληπτικού ελέγχου σε πρωτοβάθμιο επίπεδο.

Από εργασίες της AMACS επιβεβαιώνεται αυτή η καθυστέρηση στη διάγνωση με διάμεσο χρόνο από την ορομετατροπή μέχρι τη διάγνωση περίπου τα 4 έτη, με πτωτική τάση από το 1996 έως το 2010 και δυστυχώς μικρές αυξήσεις στη συνέχεια. Ο χρόνος αυτός ήταν βραχύτερος σε μολύνσεις μέσω σεξουαλικής επαφής μεταξύ ανδρών και μεγαλύτερος σε μολύνσεις μέσω ετεροφυλοφιλικής σεξουαλικής επαφής. Ενθαρρυντικό είναι ότι ο διάμεσος χρόνος από την ένταξη στις μονάδες υγείας μέχρι την έναρξη θεραπείας εκτιμήθηκε σε λιγότερο από 5 μήνες, με τους χρήστες ενδοφλέβιων ναρκωτικών (ΧΕΝ) να παραμένουν σημαντικά μεγαλύτερο χρόνο χωρίς θεραπεία.

Από εργασία των Μονάδων Υποκατάστασης (ΜΥ) του ΟΚΑΝΑ, παρουσιάζεται ότι τα HIV οροθετικά άτομα των ΜΥ είναι σε μεγάλο ποσοστό διασυνδεμένα με Μονάδες Λοιμώξεων και λαμβάνουν θεραπεία με ικανοποιητικό βαθμό συμμόρφωσης. Επισημαίνουν όμως ότι σημαντικός αριθμός των ΧΕΝ που διαγνώσθηκαν μετά το 2011 δυστυχώς δεν βρίσκονται στις ΜΥ του ΟΚΑΝΑ, που πιθανόν βρίσκονται χωρίς διασύνδεση και χωρίς θεραπεία.

Τέλος, από εργασίες της Μονάδας Λοιμώξεων του Γ.Ν.Α. «Ε.Ε.Σ.» παρουσιάζονται δεδομένα για επιτυχή χορήγηση προφυλακτικής αντιρετροϊκής αγωγής μετά από επαγγελματική ή μη επαγγελματική έκθεση στον HIV καθώς δεν προέκυψε καμία ορομετατροπή.
Σε καθεστώς ανασφάλειας οι οροθετικοί
Παρά τα ενθαρρυντικά επιδημιολογικά στοιχεία ο Σύλλογος Οροθετικών Ελλάδα «Θετική Φωνή» υπενθυμίζει ότι, η Ελλάδα μπορεί μεν να διαθέτει δωρεάν τις πιο σύγχρονες θεραπείες στα οροθετικά άτομα και να έχει άρτια καταρτισμένο στον HIV ιατρικό και επιστημονικό προσωπικό και έχει διαχειριστεί με επιτυχία κρίσιμες καμπές της επιδημίας, όπως με το πρόγραμμα «Αριστοτέλης», όμως τον τελευταίο 1,5 χρόνο τα οροθετικά άτομα ζουν σε καθεστώς ανασφάλειας για την υγεία τους και ανησυχίας για την πιθανή έκθεση των ερωτικών τους συντρόφων στον ιό του HIV.

«Οι εξετάσεις για τη μέτρηση του ιικού φορτίου και της γονοτυπικής αντοχής γίνονται πλέον μόνο σε κατεπείγουσες περιπτώσεις, λόγω έλλειψης αντιδραστηρίων στα εργαστήρια των τεσσάρων κέντρων αναφοράς της χώρας. Το πρόβλημα είναι οξύτατο κυρίως στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη για τις εξετάσεις ιικού φορτίου και σε όλη την Ελλάδα για τη γονοτυπική αντοχή. Έτσι οι άνθρωποι που ζουν με HIV δεν είναι σε θέση να διακριβώσουν την κατάσταση της υγείας τους και αν εξακολουθούν να παραμένουν μη μεταδοτικοί», επεσήμαναν εκπρόσωποι της «Θετικής Φωνής» κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου, με αφορμή το 29ο Πανελλήνιο Συνέδριο AIDS.

Η αβεβαιότητα επιτείνεται καθώς πολλά άτομα καλούνται να αντικαταστήσουν το πρωτότυπο με γενόσημο φάρμακο ή πρέπει να αλλάξουν θεραπευτικό σχήμα, χωρίς όμως να έχουν πρόσβαση στην εξέταση που θα επιβεβαιώσει την ανταπόκριση στο καινούργιο σκεύασμα. Επίσης, οι γιατροί δε μπορούν να ελέγξουν με το συγκεκριμένο δείκτη τη σωστή τήρηση της αγωγής από τον ασθενή. Οι ελλείψεις αντιδραστηρίων δεν είναι αποτέλεσμα ανεπαρκών κονδυλίων, αλλά οφείλονται σε γραφειοκρατικά ζητήματα περάτωσης διαγωνισμών για την αγορά τους.

Η «Θετική Φωνή» υποστηρίζει σαφώς τη διενέργεια διαγωνιστικών διαδικασιών για την εξοικονόμηση πόρων, ωστόσο μέχρι την ολοκλήρωσή τους απαιτείται μία άμεση πολιτική πρωτοβουλία από το Υπουργείο Υγείας. Προς αυτή την κατεύθυνση, ο Σύλλογος έχει αποστείλει συνολικά εφτά επιστολές προς τον υπουργό Υγείας Ανδρέα Ξανθό. Παράλληλα με πρωτοβουλία της «Θετικής Φωνής», ο Συνήγορος του Πολίτη έχει συντάξει συνολικά τρεις αναφορές για το θέμα, καλώντας τα εμπλεκόμενα μέρη να διευκρινίσουν τους λόγους των ελλείψεων και να θέσουν συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα επίλυσης του ζητήματος.
Υποστελεχωμένες οι Μονάδες Ειδικών Λοιμώξεων

Η αύξηση κάθε έτος του συνολικού αριθμού των οροθετικών ατόμων λόγω της χρόνιας φύσης της νόσου συνοδεύεται τα τελευταία χρόνια από μείωση των δαπανών και υποστελέχωση των Μονάδων Λοιμώξεων. Ο φόρτος εργασίας του ιατρικού, νοσηλευτικού και διοικητικού προσωπικού τους είναι πλέον τόσο αυξημένος, σε βαθμό που πολλές ΜΕΛ αδυνατούν να αναλάβουν νέα περιστατικά αντιδρώντων αποτελεσμάτων των Κέντρων Πρόληψης και Εξέτασης «Checkpoint», παρά τις προσπάθειες των ιατρών να ανταποκριθούν στο έργο τους κάτω από δύσκολες συνθήκες.
Επικαιροποίηση του Μητρώου Ασθενών

Σύμφωνα με τα στοιχεία που δίνει το ΚΕΕΛΠΝΟ στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ECDC), στην Ελλάδα από το σύνολο τον ανθρώπων που ζουν με HIV έχει διαγνωστεί το 78%, έχει ξεκινήσει θεραπεία το 52% και έχει επιτύχει μη ανιχνεύσιμο ιικό φορτίο μόλις το 39%. Αντίστοιχα στην Ευρώπη έχει διαγνωστεί το 83%, λαμβάνει φάρμακα το 70% και πάνω από 6 στους 10 έχουν μη ανιχνεύσιμο ιικό φορτίο.

Η «Θετική Φωνή», αλλά και η επιστημονική κοινότητα έχουν επανειλημμένα εγείρει ζήτημα ακρίβειας των δεδομένων, με στοιχεία σε συνέδρια και συναντήσεις και έχουν καλέσει το Υπουργείο Υγείας και το ΚΕΕΛΠΝΟ να επικαιροποιήσουν το μητρώο των οροθετικών ατόμων.

«Η εικόνα που παρουσιάζουν τα στοιχεία είναι δυσμενέστερη της πραγματικής, αδικούν την εθνική προσπάθεια και μπορεί να αποδειχθεί παραπλανητική ως προς τους στόχους για τα επόμενα βήματα», υποστηρίζει ο σύλλογος των οροθετικών. Και συμπληρώνει ότι «αν η Ελλάδα έχει επιτύχει μη ανιχνεύσιμο ιικό φορτίο μόλις σε 4 στα 10 οροθετικά άτομα, τότε αποδεικνύεται η αποτυχία των πολιτικών αντιμετώπισης του HIV μέχρι τώρα και απαιτούνται δραστικές πολιτικές. Αν όμως το ποσοστό αυτό αποδειχθεί πως είναι υψηλότερο τότε θα πρέπει να αναθεωρήσουμε τη στόχευση και την ένταση των παρεμβάσεών μας».

Η «Θετική Φωνή» διατυπώνει πάγια τα τελευταία χρόνια την ανάγκη τήρησης κλειστού προϋπολογισμού για την προμήθεια των αντιρετροϊκών φαρμάκων από τα νοσοκομειακά φαρμακεία. Πρόκειται για μία ανελαστική δαπάνη, ο ρυθμός αύξησης της οποίας μπορεί κατά ελάχιστο να υπολογιστεί από τα επιδημιολογικά στοιχεία. Επιπρόσθετα, η τήρηση αποθέματος φαρμάκων για ένα μήνα μπορεί να αποτελέσει ασφαλιστική δικλείδα σε έκτακτες περιστάσεις, ενώ η διάθεση των φαρμάκων ανά τρίμηνο στους ασθενείς θα μειώσει το φόρτο εργασίας στις μονάδες και στα φαρμακεία.

Εξοικονόμηση πόρων μπορεί να επιτευχθεί και με τη χρήση γενοσήμων. Η «Θετική Φωνή» είναι υπέρ αυτού του μέτρου, στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών και των ελληνικών κατευθυντήριων οδηγιών θεραπείας. Προτείνει ωστόσο ενημέρωση των ασθενών, καθώς και πρόσβαση στη μέτρηση του ιικού φορτίου μετά την αντικατάσταση του πρωτοτύπου, ώστε να καθησυχάζονται στην πράξη οι όποιες αμφιβολίες για την υγεία τους.

Εθνικό Στρατηγικό Σχέδιο Δράσης

Το Υπουργείο Υγείας έχει ήδη εξαγγείλει την κατάρτιση εθνικού στρατηγικού σχεδίου για την αντιμετώπιση του HIV στην Ελλάδα, με τη συμμετοχή των εμπλεκόμενων φορέων, των γιατρών, των ακαδημαϊκών και της ίδιας της κοινότητας των ανθρώπων που ζουν με τον ιό. Μόνο έτσι η Ελλάδα μπορεί να επιτύχει την επίτευξη του στόχου 90-90-90 του UNAIDS μέχρι το 2020. Ο στόχος αυτός συνίσταται στη διάγνωση του 90% των ατόμων που ζουν με HIV, το 90% αυτών να υποβάλλεται σε θεραπεία και το 90% αυτών να εμφανίζει μη ανιχνεύσιμο ιικό φορτίο.

Μαίρη Μπιμπή

health.in.gr