Ώστε δεν τα «καταφέρνουν» οι γυναίκες στα Μαθηματικά;

Της Μαρίας Γκασούκα 

Σε πείσμα των στερεοτύπων και των προκαταλήψεων που συνδέονται με το φύλο, όλες οι έρευνες συγκλίνουν στο ότι τα αγόρια και τα κορίτσια ξεκινούν με παρόμοιες μαθηματικές ικανότητες και επεξεργάζονται τα Μαθηματικά με παρόμοιους τρόπους.

Της Μαρίας Γκασούκα*

Είναι γνωστή και διαχρονική η άποψη ότι οι γυναίκες και τα κορίτσια δεν τα «καταφέρνουν» τόσο καλά στα Μαθηματικά και στις Θετικές Επιστήμες ευρύτερα όσο οι άνδρες και τα αγόρια, που με οδυνηρή έκπληξη ακούσαμε να αναφέρει προχθές «αστειευόμενος» ο σύντροφος πρώην υπουργός Παιδείας, ένας διανοούμενος της Αριστεράς, προσφέροντάς στην υπουργό Παιδείας, έστω και ακούσια, απροσδόκητο σωσίβιο έτσι καθώς ήταν στριμωγμένη με τις τελευταίες αχαρακτήριστες αποφάσεις της. Βεβαίως είχε προηγηθεί ο πρώην πρόεδρος του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ Λόρενς Σάμερς, που ισχυρίστηκε πως ο λόγος για τον οποίο οι γυναίκες υποεκπροσωπούνται στα Μαθηματικά και στις λοιπές Θετικές Επιστήμες πιθανά οφείλεται σε διαφορετικό (βλ. κατώτερο) επίπεδο ικανοτήτων στα ανώτερα επίπεδα των επιστημών αυτών, δήλωση που τον οδήγησε σε παραίτηση μετά τη θύελλα αντιδράσεων που προκάλεσε.

Το βέβαιο είναι ότι πρόκειται για αντίληψη που διαπερνά τον πολιτισμό μας και, όπως εύστοχα επισημαίνει η Μπετίνα Κάσαντ, το γεγονός θέτει τις γυναίκες σε μειονεκτική θέση σε ό,τι αφορά τη σχέση τους με τα Μαθηματικά ήδη από τα πρώτα σχολικά χρόνια επειδή βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα ισχυρό πολιτιστικό στερεότυπο και βιώνουν την «απειλή» αρνητικών στερεοτύπων σχετικά με τη γυναικεία μαθηματική ικανότητα. Και φυσικά, αυτή η υποτίμηση της ικανότητας των γυναικών, που ονομάζεται «στερεότυπη απειλή», μπορεί να επηρεάσει τις μαθηματικές επιδόσεις των γυναικών, ιδιαίτερα όταν ασχολούνται με υψηλού επιπέδου Μαθηματικά.

Δεν είναι μόνο η Υπατία

Στερεοτυπικά, οι μαθηματικοί συχνά θεωρούνται, αλλά και αναπαρίστανται στον λόγο, ως ιδιαίτερα ευφυείς και σχεδόν πάντα άνδρες. Οι γυναίκες μένουν κατά κανόνα εκτός πλάνου και πολλές φορές οι νέες δυσκολεύονται να φανταστούν το μέλλον τους ως μαθηματικοί. Εδώ σημαντικό ρόλο παίζει και το γεγονός ότι από την αρχή οι μαθήτριες και οι μαθητές στη διάρκεια των μαθημάτων των Μαθηματικών γνωρίζουν μαθηματικούς μέσω των εννοιών που έχουν το όνομά τους, λ.χ. τον κανόνα του Λάινμπιτζ, το θεώρημα του Πυθαγόρα, την ακολουθία Φιμπονάτσι. Αλλά σχεδόν όλες οι μαθηματικές έννοιες φέρουν ονόματα ανδρών. Έτσι, όταν τα παιδιά ανατρέχουν στα βιβλία τους και συναντούν τις όποιες αναφορές σε μαθηματικούς, πίσω από τις έννοιες ανακαλύπτουν μόνο τις ιστορίες των ανδρών.

Κι όμως, υπάρχει μια πολύ ενδιαφέρουσα θηλυκή ιστορία στα Μαθηματικά, στη Φυσική, τη Χημεία, που κάθε άλλο παρά εξαντλείται στην Υπατία και η οποία μόλις πρόσφατα αποκαλύφθηκε. Αυτή η υποτιμημένη παράδοση συνεχίζεται και στις μέρες μας παραγνωρίζοντας το ότι η ανάδειξη γυναικείων υποδειγμάτων συντελεί στην αντιμετώπιση των έμφυλων προκαταλήψεων σε συνδυασμό με το ότι η αλλαγή των σχετικών αντιλήψεων στο πλαίσιο της εκπαίδευσης αναγνωρίζεται ευρέως ως βασικό βήμα για την προσέλκυση περισσότερων γυναικών στα Μαθηματικά και στις άλλες θετικές επιστήμες.

Ποιος/α, π.χ., γνωρίζει ότι το 2019 τα δύο ανώτατα βραβεία στο πεδίο της μαθηματικής επιστήμης απονεμήθηκαν σε γυναίκες; Συγκεκριμένα, το βραβείο Άμπελ στην Κάρεν Ούλενμπεκ και το μετάλλιο Φιλντς στη Μαίρη Μιρζακάνι. Αξίζει πάντως να επισημανθεί πως, όπως οι ίδιες ισχυρίζονται συχνά, προκειμένου αυτές οι «ταξιδιώτισσες» στον κόσμο των ανδρών μαθηματικών να αντιμετωπίσουν την απειλή του στερεότυπου, αναγκάζονται να διχοτομούν τις θηλυκές τους ταυτότητες απορρίπτοντας τα «θηλυκά» χαρακτηριστικά τους που θεωρούν ότι συνδέονται με κυρίαρχα αρνητικά στερεότυπα σχετικά με την ικανότητα και τις δυνατότητες των γυναικών μαθηματικών.

Η έρευνα του Μπράνον

Ωστόσο, και σε πείσμα των στερεοτύπων και των προκαταλήψεων που συνδέονται με το φύλο, όλες οι έρευνες συγκλίνουν στο ότι τα αγόρια και τα κορίτσια ξεκινούν με παρόμοιες μαθηματικές ικανότητες και επεξεργάζονται τα Μαθηματικά με παρόμοιους τρόπους. Είναι τα έμφυλα αρνητικά στερεότυπα και οι βαθιά ριζωμένες σχετικές αντιλήψεις, η κοινωνικοποίησή τους, που κρατούν τα κορίτσια και τις νέες γυναίκες μακριά από τα Μαθηματικά και τις λοιπές Θετικές Επιστήμες.

Επίσης, και η ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση ότι τα κορίτσια είναι καλύτερα από τα αγόρια στις γλώσσες και στην επικοινωνία, ενώ οι άνδρες ξεπερνούν τις γυναίκες στα Μαθηματικά και στην αντίληψη του χώρου έχει διαψευστεί από την περίφημη έρευνα του Μπράνον, που απέδειξε ότι τόσο οι γυναίκες όσο και οι άνδρες διαθέτουν πλεονεκτήματα και αδυναμίες ανεξάρτητα από το φύλο σε καθέναν από τους συγκεκριμένους τομείς, επιβεβαιώνοντας τους ισχυρισμούς των φεμινιστριών πως η πνευματική ικανότητα δεν είναι προνόμιο κάποιου περιορισμένου αριθμού ανθρώπων (συνήθως γένους αρσενικού), άρα μπορεί να αυξηθεί με την εμπειρία και την εκπαίδευση και πως όλο αυτό το ζήτημα έχει περισσότερο να κάνει μ’ αυτό που θεωρεί η πατριαρχική μας κοινωνία για το πού πρέπει ή δεν πρέπει να εμπλέκονται οι γυναίκες.

ΥΓ.: Πιστεύω πως έχω χιούμορ, πως αντιλαμβάνομαι και απολαμβάνω το χιούμορ. Σε καμιά περίπτωση όμως δεν ξεχνώ πως συχνά λειτουργεί ως Δούρειος Ίππος για την αναπαραγωγή και διάδοση του ρατσισμού, του σεξισμού, της ομοφοβίας, της αναπηρίας κ.λπ. κι αυτό δεν το ανέχομαι. Όπως δεν ανέχομαι ως μαρξίστρια - φεμινίστρια (και ως μέλος του Τμήματος Φεμινιστικής Πολιτικής / Φύλου του ΣΥΡΙΖΑ) και το είδος της μάτσο, μισογύνικης, «δήθεν αριστερής» πολιτικής ρητορικής και συμπεριφοράς. Ο νοών νοείτο…

  • Η Μαρία Γκασούκα είναι ομότιμη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου
  • http://www.avgi.gr/