Από Χρήστο Μήτση Χρήστο Μήτση  ..Κινηματογραφικά απλή και γυμνή, μα πρωτότυπη, πολυεπίπεδη και διεισδυτική προσέγγιση ενός απόλυτα επίκαιρου και «θεαματοποιημένου» προβλήματος, η οποία κέρδισε τη Χρυσή Άρκτο στο φεστιβάλ Βερολίνου.

Προσφυγική κρίση. Αναμφίβολα το μεγαλύτερο σύγχρονο διεθνές πρόβλημα, οι εικόνες του οποίου έχουν δημοσιοποιηθεί και «χρησιμοποιηθεί» μέχρι εξαντλήσεως. Τι άλλο θα μπορούσε, άραγε, να προσθέσει κανείς κινηματογραφικά σ’ αυτό το θέαμα, αποτρόπαιο μα αναπόφευκτο, ενοχλητικό αλλά και ευπώλητο;

Ο βραβευμένος με Χρυσό Λιοντάρι στη Βενετία για το «Sacro GRA» ντοκιμαντερίστας Τζιανφράνκο Ρόσι έχει μερικές πολύ ενδιαφέρουσες ιδέες προσέγγισής του, οι οποίες ξεκινούν από τη Λαμπεντούζα. Το μικρό νησί νοτίως της Σικελίας και κοντά στις τυνησιακές ακτές, το οποίο εδώ και μια δεκαετία υποδέχεται καθημερινά – κι όχι πάντα ζωντανούς– δεκάδες πρόσφυγες.

Η Λαμπεντούζα αποτελεί ένα πολλαπλό σύνορο: Χωρίζει την Αφρική από την Ευρώπη, τον Δυτικό από τον Τρίτο Κόσμο και (για πολλούς ) την επίγεια κόλαση από τον επίγειο παράδεισο. Τα σύνορα, όμως, είναι πλέον μια όλο και ρευστότερη έννοια, κάτι από τη μια μεριά αόρατο (ειδικά στη μέση του πελάγους ) και από την άλλη αυστηρά οριοθετημένο, καθώς η διάβασή του είναι συχνά όριο ζωής και θανάτου. Μέσα από τη «Φωτιά στη Θάλασσα», που απέσπασε δίκαια τη Χρυσή Άρκτο στην πρόσφατη Μπερλινάλε, ο Ρόσι προσπαθεί να αποκαλύψει τις πολλαπλές όψεις του μεταναστευτικού προβλήματος, οι οποίες πέρα από τις γνωστές και υπερφωτισμένες, είναι συχνά αντιφατικές και αλληλοσυγκρουόμενες. Χωρίς το παραμικρό σχόλιο off και μονάχα με τη δύναμη της εικόνας αντιπαραθέτει την ξηρά, ως προαιώνιο σύνορο που έχει πια χαθεί, με το νερό, ένα σύμβολο ζωής που έχει μετατραπεί σε μονοπάτι θανάτου.

Εκείνους που έρχονται, μια ανθρωπομάζα χωρίς ενιαία γλώσσα, συμπεριφορά και χαρακτηριστικά προσώπου, με αυτούς που μένουν, είτε συμμέτοχους είτε αμέτοχους στην εξελισσόμενη τραγωδία. Τη φωτισμένη πλευρά του δράματος, η οποία είναι συγχρόνως και η πιο σκοτεινή (συγκλονιστική η σιωπηλή σκηνή με τους νεκρούς μετανάστες στο εσωτερικό του πλοίου ), με την άγνωστη και πιο αισιόδοξη, εκείνη των ανθρώπων του νησιού που εξακολουθούν να ζουν την καθημερινότητά τους.

Σκηνοθέτης με διεισδυτική ματιά, ανθρωποκεντρικός και την ίδια ώρα βαθιά πολιτικός, ο Ρόσι ανιχνεύει σ’ αυτή την απλή, ασήμαντη καθημερινότητα τις κάθε λογής αντανακλάσεις της μεγάλης Ιστορίας που διαδραματίζεται στον ίδιο ακριβώς γεωγραφικό χώρο. Ο Μπαρτόλο, ένας γενναίος και συγκινητικός γιατρός, αποτελεί την αλτρουιστική ψυχή της Ευρώπης που παλεύει να διατηρήσει τις ουμανιστικές αξίες της. Κι ο πραγματικός πρωταγωνιστής του φιλμ, ο 12χρονος Σαμουέλε, είναι το αθώο και αμφίβολο αύριό της, το οποίο ζει αμέριμνο τόσο κοντά –και τόσο μακριά– στα ιστορικά γεγονότα, βλέπει την ξηρά σαν τόπο παιχνιδιού και το νερό σαν έναν απειλητικό και μαζί γοητευτικό, γεμάτο θαύματα κόσμο. Τον κόσμο της Λαμπεντούζα, της Μεσογείου και μαζί ολόκληρης της πολιτισμένης Ευρώπης, μονίμως παγιδευμένο ανάμεσα στη φωτιά και τη θάλασσα.

Ιταλία, Γαλλία. 2016. Διάρκεια: 108΄. Διανομή: STRADA FILMS.