Μυρίζουν εδώ και δεκαετίες- αγιόκλημα και γιασεμί, φέρνουν αναμνήσεις από βραδιές με πανσέληνο κι αστέρια, χαλίκια και ποπ κορν. Διαθέτουν προσωπικότητα, στιλ, φανατικό κοινό και μια ιδιαίτερη, νοσταλγική αισθητική, άρρηκτα συνδεδεμένη με καλοκαίρι και Ελλάδα. Οχι, όσο κι αν μας κολακεύει να το πιστεύουμε, τα θερινά δεν είναι ελληνική αποκλειστικότητα, είναι όμως μέρος μιας τρυφερής, απολαυστικής, νοσταλγικής ιστορίας, γραμμένης με εικόνες Ελλάδας (τη Μελίνα στη Στέλλα και την Αλίκη στο ναυτικό), γλυκό του κουταλιού, γκαζόζες και πατατάκια. Με αφορμή το Athens Open Air Film Festival, το φεστιβάλ θερινού κινηματογράφου που άνοιξε σήμερα (20/6) και θα διαρκέσει όλο το καλοκαίρι στις γειτονιές της Αθήνας, ας ρίξουμε μια ματιά στην υπέροχη, μακρά ιστορία των θερινών κινηματογράφων...

Το καλοκαίρι θα'ρθει στην ταράτσα του Βοξ...
Η ιστορία των θερινών σινεμά στην Ελλάδα ξεκινά στις αρχές του 1900. Η καινοτομία που έγινε συνήθεια άρχισε από πλανόδιους που έστηναν ένα μεγάλο πανί κι έκαναν υπαίθριες προβολές σε διάφορα μέρη της Ελλάδας. Το κοινό συνεπαρμένο παρακολουθούσε τις ασπρόμαυρες κινούμενες εικόνες που εκτυλίσσονταν κάτω από τον έναστρο ουρανό.

Οι πρώτοι θερινοί κινηματογράφοι ανοίγουν τη δεκαετία του 1910. Μια αυλή ή μια ταράτσα με λίγο χαλίκι, μερικές πλαστικές καρέκλες κι ένα κομμάτι πανί είναι αρκετά για να δημιουργηθούν οι πρώτοι ανοιχτοί χώροι προβολής, που συνδυάζουν το σινεμά με τη νυχτερινή διασκέδαση.

Η τάση που σήμερα έχει επανέλθει στη μόδα -και θέλει τους θερινούς να σερβίρουν ποτά, κοκτέιλ, φαγητά- είχε ξεκινήσει 100 χρόνια πριν, όταν οι πρώτοι θερινοί είχαν δωρεάν είσοδο, όμως υποχρέωναν τους παρευρισκόμενους να αγοράζουν το ποτό τους.

Το εισιτήριο καθιερώνεται δύο δεκαετίες μετά, όταν οι θερινοί έχουν πια εξαπλωθεί για να φτάσουν μεταπολεμικά σε μια αλματώδη ανάπτυξη!

Γενιές Ελλήνων μεγαλώνουν με εικόνες, γεύσεις και μυρωδιές από ποπ κορν και γλυκό βύσσινο, σπιτικό παγωτό και τυρόπιτα, χαλίκι κάτω από τα πόδια και πλαστική καρέκλα μπροστά από μια μεγάλη οθόνη.

Τη δεκαετία του '60, μόνο στην Αθήνα, στον Πειραιά και στα προάστια καταγράφονται 320 θερινοί κινηματογράφοι! Το θερινό σινεμά γίνεται πια η αγαπημένη καλοκαιρινή συνήθεια που φέρνει στο ελληνικό κοινό τη μαγεία από τους παλιούς σταρ και τις βαμπ του Χόλιγουντ, μέχρι τις μεγάλες μορφές του ελληνικού σινεμά και σπουδαίων Ευρωπαίων κινηματογραφιστών.

Το θερινό σινεμά μπαίνει σε κάθε γειτονιά και γίνεται τραγούδι. Το 1978, ο Λουκιανός Κηλαηδόνης κυκλοφορεί το τραγούδι ύμνο των θερινών:

«Είναι κάτι νύχτες με φεγγάρι

μες τα θερινά τα σινεμά

νύχτες που περνούν

που δε θα ξαναρθούν

μ’ αγιόκλημα και γιασεμιά...»

Η νοσταλγία στους στίχους φανερή. Η μεγάλη ακμή των θερινών φτάνει στη λήξη τους, με την εμφάνιση νέων μορφών διασκέδασης τις δεκαετίες του '80 και του '90.

Το 1982, η Χριστιάνα τραγουδά σε στίχους Λίνας Νικολακοπούλου και μουσική Σταμάτη Κραουνάκη, ακόμα ένα νοσταλγικό τραγούδι που αναφέρεται σε μια ολόκληρη εποχή, που στιγματίστηκε από την αγαπημένη συνήθεια των θερινών:

«Το καλοκαίρι θα 'ρθει

Στη ταράτσα του Βοξ

η Μελίνα θα παίζει την Στέλλα.

Ραντεβού θα σου δίνω

στα σκαλιά του Εκράν,

να κοιτάμε τις νύχτες

τη Μανιάνι γκρο-πλαν

καρφωμένη με δέκα σαΐτες...»

Η μεγάλη κρίση πλήττει τα θερινά με την άνοδο της τηλεόρασης (και την εμφάνιση της ιδιωτικής) και της βιντεοκασέτας. Οσο γρήγορα άνοιγαν θερινοί κινηματογράφοι, εξίσου γρήγορα άρχισαν να κλείνουν σε βαθμό να κινδυνέψουν ακόμα και με εξαφάνιση.

Η κρίση των τελευταίων ετών τα έπληξε ακόμα περισσότερο. Οσο κι αν μειώθηκαν, όμως, εξακολουθούν νοσταλγικά να ακολουθούν τον κανόνα (στίχο) της Ελλάδας που αντιστέκεται, της Ελλάδας που επιμένει...

Οσοι πιστεύουν ότι τα θερινά είναι ελληνική «πατέντα» και αποκλειστικότητα, προφανώς κάνουν λάθος. Μπορούμε να ισχυριστούμε ότι στην Ελλάδα έχουν υπάρξει (και συνεχίζουν να υπάρχουν) οι ωραιότεροι θερινοί κινηματογράφοι του κόσμου, όμως ως πρώτος τουλάχιστον στο βιβλίο Γκίνες έχει καταχωριστεί θερινός στην πόλη Μπρουμ της Αυστραλίας, ο οποίος λειτούργησε πρώτη φορά το 1916 στην Chinatown της περιοχής (από την αγάπη μιας οικογένειας Κινέζων στο σινεμά).

Χαρακτηριστικό του ότι όταν σηκωνόταν παλίρροια, κατά τη διάρκεια των προβολών, οι θεατές αναγκάζονταν να σηκώνουν τα πόδια ψηλά για να μη βρέχονται.

Η Αυστραλία είναι μια από τις χώρες που έχουν μεγάλη παράδοση στα θερινά. Μια άλλη είναι η Ταϋλάνδη, όπου παραδοσιακά οργανώνονταν θερινές προβολές -στο παρελθόν πάνω σε πανιά που δένονταν ανάμεσα σε δύο δέντρα, ενώ ιστορία στο θερινό σινεμά έχουν και χώρες όπως το Ιράκ, όπου θεατές συγκεντρώνονταν και περίμεναν υπομονετικά την δύση του ήλιου για να αρχίσει η προβολή...

Η συνήθεια βεβαίως πέρασε και στην Αμερική, μόνο που εκεί απέκτησε ρόδες και μηχανή.

Το υπαίθριο σινεμά των ΗΠΑ συνδυάστηκε με τη μόδα των drive in, τα οποία γνώρισαν μεγάλη ανάπτυξη ιδίως τη δεκαετία του '60.

Τα ομορφότερα θερινά σινεμά του κόσμου
Η Ευρώπη είχε και έχει τα δικά της θερινά, στην Ιταλία, τη Γαλλία, την Ολλανδία, τη Σκωτία ή και την Αυστρία, κάποια εκ των οποίων σήμερα βρίσκονται στα καλύτερα του κόσμου -μαζί βεβαίως με τα δικά μας.

Προ διετίας, το Θησείο είχε αναδειχτεί από το CNN ως ο πιο όμορφος θερινός του κόσμου κυρίως για τη μαγευτική θέα του στην Ακρόπολη. Φέτος, στη λίστα του Guardian με τους 10 καλύτερους θερινούς κινηματογράφους για το 2014, συγκαταλέγονται δύο ελληνικά σινεμά: το Cine Paris στην Πλάκα και το Cine Καμάρι στη Σαντορίνη.

Cine Καμάρι στη Σαντορίνη
Το πρώτο, το οποίο ξεκίνησε να λειτουργεί το 1938, διακρίνεται γα το ατμοσφαιρικό περιβάλλον του στην καρδιά της ιστορικής Πλάκας, ενώ το δεύτερο δίνει στους επισκέπτες την ευκαιρία να απολαύσουν το ποτό τους σε ξαπλώστρα κάτω από τα αστέρια, δίπλα στη μαγευτική θάλασσα του Αιγαίου...

Sala Montjuïc στη Βαρκελώνη
Στη λίστα με τα 10 καλύτερα, υπάρχουν επίσης το Sala Montjuïc (στους κήπους του κάστρου Μοντζουίκ στη Βαρκελώνη), το Pop-up cinema στο Κρομάρτι της Σκωτίας (το οποίο βρίσκεται πάνω σε έναν φάρο), το Locarno on the Lake (ανοιχτό σινεμά με θέα τις χιονισμένες Αλπεις στο Λοκάρνο της Ελβετίας), το Cineteca Bologna (που στήνεται στην κεντρική πλατία της Μπολόνια δίπλα στον Καθεδρικό Ναό), το Moonlight Cinema (στα Γκραν Κανάρια της Ισπανίας), το Sotto le stelle (σε μια αυλή της ιταλικής Βερόνα), το φεστιβάλ θερινού κινηματογράφου της Βιέννης Rathausplatz film festival και το La Villette του Παρισιού (μέσα σε πάρκο στα βορειοανατολικά της γαλλικής πρωτεύουσας).

Γιασεμί και τυρόπιτα, αλμύρα και σουβλάκια
Το παλιότερο θερινό σινεμά στην Αθήνα, που λειτουργεί μέχρι και σήμερα, είναι η Αίγλη στο Ζάππειο, που ξεκίνησε το 1903 με την προβολή της γαλλικής ταινίας, «Δέκα γυναίκες κυνηγούν έναν άντρα». Στα βόρεια προάστια, από τα παλαιότερα θερινά σινεμά είναι η ιστορική Μπομπονιέρα, που ξεκίνησε να λειτουργεί το 1918 στην Κηφισιά.

Οι κάτοικοι του κέντρου σίγουρα γνωρίζουν και το σινεμά Παλάς, που λειτουργεί από το 1925 στην ταράτσα του ομώνυμου χειμερινού σινεμά (σήμα κατατεθέν της περιοχής). Στο Παγκράτι υπάρχει κι άλλο ένα θερινό σινεμά, που σήμερα τραβά τους φίλους του καλού σινεμά. Ο λόγος για την καταπράσινη Οαση (επί της Πρατίνου), που σταθερά για δεκαετίες επιμένει να προβάλλει ταινίες που αγαπούν οι σινεφίλ.

Το «Θησείον», που λειτουργεί από το 1938, ταξιδεύει τους θεατές στον κόσμο παλιών και νέων κινηματογραφικών παραγωγών. Αξίζει να σημειωθεί ότι την πρώτη χρονιά λειτουργίας του, ακριβώς κάτω από την οθόνη υπήρχε ένα ενυδρείο με χρυσόψαρα και κοχύλια!

Στα ομορφότερα αθηναϊκά σινεμά συμπεριλαμβάνεται και το Σινέ Ψυρρή (με ατμόσφαιρα παλιάς Αθήνας, πνιγμένο στα γιασεμιά, με ωραιότατη σαγκρία στο μπαρ), η Αθηναία στο Κολωνάκι (με την ωραιότερη σπιτική τυρόπιτα), τα Εξαρχιώτικα Ριβιέρα και Βοξ (με τα οποία έχουν μεγαλώσει γενιές και γενιές σινεφίλ), ο Ζέφυρος στα Πετράλωνα (σε μια καταπράσινη αυλή) και το Σινέ Φλοίσβος στο Παλαιό Φάληρο (σε κήπο δίπλα στη θάλασσα με ταινίες πρώτης προβολής και τη συνοδεία από φρεσκοψημένα καλαμάκια...).

.thetoc.gr