Η ρίγανη είναι το πιο χαρακτηριστικό ελληνικό μυρωδικό. Τι θα ήταν μια η χωριάτικη σαλάτα, χωρίς την ρίγανη;

Κοκκινιστά, ριγανάτα, σάλτσες, ψάρια, κρέατα, σαλάτες… Είναι προφανές πως η ρίγανη κρατά εμβληματική θέση στην ελληνική γαστρονομία. Όμως, εκτός από το “ταλέντο” της στην κουζίνα, η ρίγανη κρύβει και ιαματικές χάρες. Ηρίγανη διαθέτει φυσικές χημικές ουσίες, όπως η καρβακρόλη και η θυμόλη που της δίνουν ισχυρές αντιφλεγμονώδεις, αντικαρκινικές, και αντιβακτηριδιακές ιδιότητες.

Εσείς συνεχίστε να την χρησιμοποιείτε ανελλιπώς στην κουζίνα σας. Εμείς μέσα από ένα πλήρως κατατοπιστικό αφιέρωμα, θα σας δείξουμε την αξία της συνολικά και θα σας μάθουμε επιπλέον τρόπους για να την αξιοποιείτε.

Ποιά είναι η επίσημη ονομασία της ρίγανης;

Origanum vulgare – Ορίγανον το κοινόν Ρίγανη η κοινή λοιπόν! Πρόκειται για μαγειρικό αλλά και φαρμακευτικό βότανο που ανήκει στην οικογένεια των λαμιωδών αγγειόσπερμων δικότυλων φυτών (Lamiaceae). Σε όλα τα λεξικά θα δείτε ότι η ρίγανη, ετοιμολογικά παίρνει την ονομασία της, από τις ελληνικές λέξεις “Όρος” και “Γάνος” ή “Γκάνας”. Δηλαδή, βουνό και χάρη ή ακόμη καλύτερα λαμπρότητα.

Η ρίγανη επομένως είναι αυτή που προσδίδει στο βουνό ομορφιά, κυριολεκτική χάρη και λάμψη. Υπάρχουν τέσσερα διαφορετικά είδη ρίγανης, με πιο κοινή στην Ελλάδα την «Oreganum vulgare spp. Hirtum». Άλλες ονομασίες της ρίγανης είναι Ρίανο, Ρούβανο, Αγριορίγανη, Ρούανο και Αγριορίγανος.

Ποιά είναι η ιστορία της ρίγανης;

Η ρίγανη χρησιμοποιείται στην μαγειρική και την ιατρική εδώ και αιώνες. Σε πολλές αρχαίες παραδόσεις έδινε γεύση και άρωμα στο φαγητό και προσέφερε στους ανθρώπους τις ιαματικές της ιδιότητες. Λέγεται ότι μπορεί να χρησιμοποιείται από την εποχή του Αβραάμ. Μην σας κάνει εντύπωση το γεγονός ότι η πρώτη καταγεγραμμένη χρήση ρίγανης σε ιατρικές εφαρμογές, είναι το 3.000 π.Χ., από τους Ασσύριους. Η ρίγανη, φυτό κυρίως της Μεσογείου, στην Γαλλία άρχισε να καλλιεργείται συστηματικά ακόμη από τον Μεσαίωνα. Την ίδια εποχή, γιατροί από την Ανατολή αναπτύσσουν πολλές χρήσεις για το αιθέριο έλαιό της. Στους επόμενους αιώνες θα το βρούμε σαν θεραπευτικό μέσο σε πληθώρα πνευμονικών παθήσεων. Στην Κρήτη αποτελεί παράδοση αρχαίων χρόνων, η θεραπεία του λουμπάγκου με κατάπλασμα από ρίγανη και φύλλα ελιάς.

 Γενικότερα το αφέψημα της ρίγανης, ήταν ευρέως διαδεδομένο στην αρχαία Ελλάδα. Το χρησιμοποιούσαν για να γιατρέψουν δηλητηριάσεις, διάρροιες, κοιλόπονους, κοιλιακούς σπασμούς, πρηξίματα και εντερικές διαταραχές. Το ριγανόλαδο ήταν γνωστή θεραπεία για τον πονόδοντο. Με την πείρα και την παρατήρηση, οι αρχαίοι πρόγονοί μας κατάλαβαν ότι η χρήση της ρίγανης βοηθούσε σε μολύνσεις και ασθένειες. Έτσι, έγινε ένα από τα προσφιλέστερα βότανα των αρχαίων θεραπευτών. 

Πώς είναι ένας θάμνος ρίγανης και που φυτρώνει;

Η ρίγανη είναι χαμηλός ποώδης θάμνος που φύεται κυρίως στα ξερά εδάφη της Μεσογείου. H ελληνική ρίγανη και κυρίως αυτή που φυτρώνει στο Άγιον Όρος, θεωρείται η καλύτερη σε ποιότητα παγκοσμίως. Όπως είπαμε, είναι κυρίως μεσογειακό βότανο όμως το βρίσκουμε και στην Μέση Ανατολή.

Επίσης, ορισμένες άγριες ποικιλίες υπάρχουν σε όλη την Ευρώπη ακόμη και την Σκανδιναβία και βέβαια στις ζεστές και ξηρές περιοχές της Κεντρικής και Νοτίου Αμερικής. Το φυτό της ρίγανης είναι πολυετές, θαμνώδες και φτάνει σε ύψος περίπου το μισό μέτρο. Ο κορμός του είναι ξυλώδης χωρίς καμία ελαστικότητα. Θα το βρούμε σε ξερικά και άγονα ορεινά εδάφη. Στην χώρα μας υπάρχει σε όλα τα άνυδρα βουνά, πάντα στις ηλιόλουστες περιοχές τους, από την Μακεδονία έως την Πελοπόννησο, στα νησιά και φυσικά στην Κρήτη.

Η ρίγανη ανθίζει από τον Μάιο έως τον Αύγουστο ανάλογα με την περιοχή. Τα φύλλα της είναι σταχτοπράσινα και έχουν μήκος 2 έως 3 εκατοστά. Αν τα τρίψουμε αναδύουν το γνωστό ζεστό άρωμα του φυτού. Τα άνθη της ρίγανης είναι λευκά και απαλά ρόδινα. Πώς και πότε γίνεται η συλλογή της ρίγανης;

Μπορείτε να μαζέψετε ρίγανη από τον Μάιο, ανάλογα με την περιοχή της Ελλάδας στην οποία βρίσκεστε. Είναι μια ωραία αφορμή για να κάνετε την βόλτα σας στο βουνό ακόμη πιο εποικοδομητική. Ωστόσο, χρειάζεται μεγάλη προσοχή για δύο λόγους: Ο νόμος είναι πολύ αυστηρός και απαγορεύει την συλλογή μεγάλης ποσότητας ρίγανης.

Θα πρέπει να μην ξεπερνάει τα δύο κιλά και να προορίζεται αυστηρά για προσωπική χρήση. Αυτό είναι απόλυτα λογικό, γιατί έτσι προστατεύουμε το αυτοφυές βότανο. Επίσης, πρέπει πάντα να προσέχουμε ώστε κατά την συλλογή να μην ξεριζώνουμε το φυτό. Επομένως φροντίζουμε να είμαστε εξοπλισμένοι με ένα ειδικό ψαλίδι κηπουρικής και κόβουμε το πάνω μέρος των ανθισμένων κλαδιών. Αφού μαζέψουμε την ρίγανη, την δένουμε σε μικρά δεμάτια που θα κρεμάσουμε ανάποδα σε σκιερό μέρος μέχρι να αποξηρανθούν. Αν θέλουμε να διατηρήσουμε το πράσινο χρώμα της ρίγανης, θα πρέπει να την προφυλάξουμε από τον ήλιο. Αφού ολοκληρώσουμε την διαδικασία της αποξήρανσης έρχεται η ώρα για να τρίψουμε την ρίγανη και να της δώσουμε την μορφή που ξέρουμε.https://www.omorfizoi.gr/

Χρησιμοποιούμε τις παλάμες μας και τρίβουμε καλά φύλλα και άνθη. Στο τέλος θα φυλάξουμε την ρίγανη σε γυάλινα βάζα που κλείνουν αεροστεγώς. Μπορούμε να την χρησιμοποιούμε όλο τον χρόνο και να απολαμβάνουμε το άρωμά της ανέγγιχτο μέχρι την επόμενή μας συγκομιδή.

Φυσικά στην ελληνική αγορά μπορούμε να βρούμε καλής ποιότητας ρίγανη σε οποιοδήποτε σούπερ μάρκετ ή κατάστημα με βιολογικά τρόφιμα και βότανα. Ωστόσο, αν τύχει να κάνετε διακοπές σε κάποιο νησί, μην παραλείψετε να αναζητήστε ρίγανη στα μαγαζάκια της τοπικής κοινωνίας. Είναι σίγουρο ότι θα έχει μεγάλη διαφορά από αυτή που αγοράζετε από το σούπερ μάρκετ της περιοχής σας. Η εξαίσια μυρωδιά της θα σας συντροφεύει τον χειμώνα και θα σας θυμίζει με ξεχωριστό τρόπο τις καλοκαιρινές σας διακοπές.

Φρέσκια ρίγανη ή ξερή;

Η φρέσκια σίγουρα είναι αλλιώς! Το άρωμά της είναι πιο έντονο και η γεύση της πλουσιότερη. Η ξερή ρίγανη μας δίνει την δυνατότητα να την έχουμε στο πιάτο μας ανα πάσα στιγμή. Όμως, όταν έχουμε την ευκαιρία να έχουμε λίγη φρέσκια ρίγανη καλό είναι να την τιμάμε. Μπορούμε να δοκιμάσουμε την γεύση από τα φρέσκα ψιλοκομμένα φύλλα της, στην σαλάτα ή στην κόκκινη σάλτσα μας. Προκειμένου να την διατηρήσουμε στο ψυγείο για λίγες μέρες, μπορούμε να την τυλίξουμε σε βρεγμένο χαρτί κουζίνας και να την τοποθετησουμε μέσα σε ένα σακουλάκι τροφίμων.

Επίσης, μπορούμε να την βάλουμε στην κατάψυξη σε φύλλα, ψιλοκομμένη ή ενσωματωμένη σε παγάκια νερού ή ζωμού. Έτσι θα έχουμε την δυνατότητα να την προσθέτουμε στην κατσαρόλα μας σαν να είναι φρέσκια.

Ποιές είναι οι θεραπευτικές ιδιότητες της ρίγανης;

Η ρίγανη είναι ένα βότανο με εξαιρετικές θεραπευτικές ιδιότητες που θα δούμε αναλυτικά. Πρόκειται για ένα σπουδαίο θεραπευτικό φυτό, με αντιβιοτική αντιοξειδωτική και αντιβακτηριακή δράση.

Είναι ισχυρό αντιβακτηριακό Υπάρχουν αρκετές έρευνες γύρω από την αντιβακτηριακή δράση της ρίγανης η οποία οφείλεται στα συστατικά του αιθέριου ελαίου της. Τα συστατικά αυτά είναι η θυμόλη και η καρβακρόλη τα οποία βοηθούν στην καταπολέμηση πολλών βακτηρίων και μυκήτων. Μια έρευνα του πανεπιστημίου Τζορτζτάουν της Ουάσινγκτον υπογραμμίζει ότι με τα συστατικά της ρίγανης μπορούμε να αναστείλουμε τροφογενείς λοιμώξεις και να την χρησιμοποιήσουμε με τον ίδιο τρόπο που χρησιμοποιούμε τα αντιβιοτικά της πενικιλίνης και της στρεπτομυκίνης.

Σε εργαστηριακές έρευνες διαπιστώθηκε ότι το αιθέριο έλαιο Origanum vulgare είναι αποτελεσματικό σε 41 στελέχη του μικροβίου που προκαλεί λιστέρια μέσω της διατροφής. Επίσης, σε έρευνα του πανεπιστημίου West of England διαπιστώθηκε ότι το αιθέριο έλαιο της ρίγανης, μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά έναντι του βακτηρίου του σταφυλόκοκκου το οποίο προκαλεί πολλές ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις. Επιπλέον, το έλαιο της ρίγανης αναστέλλει την ανάπτυξη των ζυμομυκήτων, συμπεριλαμβανομένου του candida albicans, που μπορεί να προκαλέσει κολπίτιδα ή στοματικές λοιμώξεις.

2. Έχει αντικαρκινική δράσηΗ ρίγανη έχει υψηλή περιεκτικότητα σε φυσικά αντιοξειδωτικά τα οποία εξουδετερώνουν τις ελεύθερες ρίζες που δημιουργούνται στον οργανισμό και οι οποίες είναι συχνά υπεύθυνες για την ανάπτυξη του καρκίνου. Εργαστηριακές έρευνες έχουν δείξει ότι τα συστατικά της ρίγανης μπορούν να βοηθήσουν στην απαλοιφή των καρκινικών κυττάρων. Μελέτη από το Πανεπιστήμιο του Λονγκ Άϊλαντ (Long Island University) συνδέει συστατικό της ρίγανης, με την θεραπεία του καρκίνου του προστάτη. Σε άλλες εργαστηριακές έρευνες, η καρβακρόλη εντοπίζεται ώς συστατικό που μπορεί να εμποδίσει την εξέλιξη του καρκίνου του παχέος εντέρου. Επίσης έρευνα που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό PLoS ONE έδειξε ότι επιστήμονες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το είδος Origanum majorana, θα μπορούσε να βοηθήσει στην πρόληψη και την αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού με επιβράδυνση, ή παύση της εξέλιξής του. Τέλος, άλλη ομάδα επιστημόνων τροφίμων, μέσα από έρευνες έδειξε ότι η ρίγανη περιέχει ενώσεις που έχουν τη δυνατότητα να ελέγξουν τον διαβήτη τύπου 2, όπως κάνουν φάρμακα που συνταγογραφούνται για την νόσο.
3. Είναι πλούσια σε αντιοξειδωτικά οφέλη Το ανθρώπινο σώμα κατά την διαδικασία κυτταρικών αντιδράσεων, παράγει από μόνο του τοξίνες. Είναι τα “σκουπίδια” του οργανισμού και ονομάζονται ελεύθερες ρίζες. Χρόνιες παθήσεις όπως ο καρκίνος και τα καρδιαγγειακά νοσήματα, επιβαρύνονται από την ύπαρξη ελεύθερων ριζών στο σώμα μας. Η ρίγανη και ακόμη περισσότερο το αιθέριο έλαιο της ρίγανης, είναι πλούσιο σε αντιοξειδωτικές ουσίες οι οποίες πολεμούν τις ελεύθερες ρίζες. Σε συνδυασμό με την κατανάλωση φρούτων, λαχανικών και δημητριακών, η ρίγανη μπορεί να μας προσφέρει μια καλή αντιοξειδωτική ασπίδα η οποία έχει και αντιγηραντική δράση. Και μια που μιλάμε για φρούτα και λαχανικά, πρέπει να ξέρετε ότι 20 γραμμάρια ρίγανης περιέχουν 10 mg βιταμίνης C και 3,6 mg βιταμίνης Ε. Η ρίγανη είναι από τα βότανα με την μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε βιταμίνη C. Γι΄αυτό και είναι 12 φορές πιο ισχυρή σε αντιοξειδωτική δράση από το πορτοκάλι και 42 φορές περισσότερο από το μήλο.
4. Είναι ένα αποτελεσματικό παυσίπονο Από την αρχαιότητα ακόμη ήταν γνωστή η αποτελεσματικότητα του αφεψήματος της ρίγανης, στους πόνους της κοιλιάς και των εντέρων. Το ίδιο ίσχυε και ισχύει μέχρι και σήμερα, σε σχέση με το ριγανόλαδο. Οι πρόγονοί μας το χρησιμοποιούσαν σαν παυσίπονο για τον πονόδοντο. Σήμερα, μετά από έρευνες ξέρουμε πια πως η ρίγανη έχει σπασμολυτική δράση και μπορεί να βοηθήσει στους πόνους της περιόδου. Επίσης, ανακουφίζει μυικούς πόνους και είναι ευεργετική στους ρευματισμούς. Η ρίγανη είναι πλούσια σε βιταμίνες και θρεπτικά συστατικά.

5. Η ρίγανη έχει μεγάλη θρεπτική αξία Μπορεί να μην το ξέρατε, όμως ισχύει. Γι’ αυτό άλλωστε και ο Διοσκουρίδης την συνιστούσε ως δυναμωτικό σε όσους είχαν χάσει την όρεξή τους. Συγκεκριμένα λοιπόν, ένα κουταλάκι του γλυκού ρίγανης περιέχει: 23 mg κάλιο 5 g μαγνήσιο πρωτείνη 29 mg ασβέστιο ψευδάργυρο 0,66 mg σίδηρο βιταμίνες Β3 και Β6 0,33 mg βιταμίνη Ε 11,2 mcg βιταμίνη Κ μεγάλες ποσότητες βιταμίνης C 0,8 g φυτικές ίνες και 5 θερμίδες καθαρής ενέργειας

6. Η ρίγανη έχει αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες Η φλεγμονή είναι η φυσική αντίδραση του οργανισμού μας όταν νοσεί ή όταν υπάρχει κάποιο τραύμα. Η χρόνια φλεγμονώδης κατάσταση ενός οργανισμού ουσιαστικά οδηγεί σε παθήσεις όπως τα αυτοάνοσα, ο διαβήτης και τα καρδιαγγειακά. Οι ιδιότητες της ρίγανης, λόγω των αντιοξειδωτικών της συστατικών λειτουργούν και κατά των φλεγμονών. Συγκεκριμένα σε εργαστηριακές έρευνες που έγιναν σε ζώα αποδείχθηκε ότι η καρβακρόλη βοήθησε κατά 57 % στην μείωση των φλεγμονών.

8. Μπορεί να μας προσφέρει αντιιική προστασία. Εκτός από την προστασία που η ρίγανη μας προσφέρει από τα βακτήρια, έρευνες έδειξαν ότι μπορεί να μας θεραπεύσει και από ορισμένους ιούς. Συγκεκριμένα, η θυμόλη και η καρβακρόλη λειτουργούν πολύ θετικά στις λοιμώξεις που προκαλεί ο νοροϊός ο οποίος προκαλεί γαστρεντερίτιδες. Επίσης, έχουν πολύ ευεργετική δράση σε σχέση με την θεραπεία του απλού έρπη (herpes simplex).
Τι είναι το ριγανέλαιο;
Ριγανέλαιο ονομάζουμε το αιθέριο έλαιο της ρίγανης το οποίο χρησιμοποιείται ευρέως στην παραγωγή φαρμάκων. Περιέχει την δραστική ουσία καρβακρόλη η οποία έχει και τις περισσότερες φαρμακευτικές ιδιότητες. Υπάρχουν διάφορα είδη ρίγανης, όπως η ισπανική (Coridothymus capitatus), η τουρκική (Origanum onites) κ.α. Όμως η καλύτερη ρίγανη στον κόσμο λέγεται πως είναι η ελληνική (Origanum vulgare). Ο λόγος είναι ότι έχει την μεγαλύτερη περιεκτικότητα από αυτό το εξαιρετικά ευεργετικό αιθέριο έλαιο. Μάλιστα οι μεγαλύτερες τιμές βρέθηκαν στην ρίγανη της Αμοργού, της Κρήτης, του Γυθείου και της Χερσονήσου του Άθου.

Τα οφέλη του ριγανέλαιου είναι τα εξής:
Είναι φυσικό αντιβιοτικό και καταπολεμά τις μολύνσεις του σταφυλόκοκκου Βοηθά στην μείωση της κακής χοληστερόλης Έχει ισχυρή αντιοξειδωτική δράση Βελτιώνει την υγεία του παχέος εντέρου και προστατεύει ή θεραπεύει παράσιτα Έχει αντιφλεγμονώδη δράση και βοηθά στα κρυολογήματα Είναι ένα πολύ καλό φυσικό παυσίπονο Έχει αντικαρκινική δράση Ενισχύει την λιποδιάλυση και μας βοηθά να χάσουμε βάρος Θα το βρείτε σε όλα τα καταστήματα βιολογικών ειδών, αλλά και σε φαρμακεία. Κυκλοφορεί στην μορφή κάψουλας αλλά και σαν συσκευασμένο αιθέριο έλαιο. Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τις κάψουλες αν δεν σας αρέσει η γεύση της ρίγανης. Το αιθέριο έλαιο μπορεί να χρησιμοποιηθεί είτε από το στόμα, είτε σε εξωτερική τοπική χρήση. Η δοσολογία για την αραίωση του αιθέριου ελαίου είναι 5 ml (ένα κουταλάκι του γλυκού) για μία σταγόνα ριγανέλαιου. Μπορείτε να το χρησιμοποιήσετε τοπικά στο δέρμα, σε μολύνσεις ή φλεγμονές. Επίσης, μπορείτε με το σταγονόμετρο να χρησιμοποιήσετε 1-3 σταγόνες κάτω από την γλώσσα. Το αφήνετε για λίγα λεπτά και στην συνέχεια ξεπλένετε με νερό. Ακόμη, μπορείτε να αραιώσετε λίγες σταγόνες ριγανέλαιου σε νερό και να το πιείτε. Πώς μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την ρίγανη; Η ρίγανη πρωτοστατούσε στην βοτανοθεραπεία από την εποχή της αρχαίας Ελλάδας. Ο Ιπποκράτης την χρησιμοποιούσε ως αντισηπτικό. Ας δούμε πως μπορούμε να την βάλουμε στην καθημερινότητά μας: Ως αφέψημα χρησιμοποιήστε τους βλαστούς του φυτού και τα άνθη. Καταπολεμά την ατονία των εντέρων, διευκολύνει την πέψη, ηρεμεί το νευρικό σύστημα, είναι διουρητικό και εμμηναγωγό, βοηθά στην υπέρταση και στην αρτηριοσκλήρυνση. Μπορείτε να κάνετε γαργάρες οι οποίες βοηθούν τις φλεγμονές και τα έλκη της στοματικής κοιλότητας και των αμυγδαλών.

Δικτυογραφία/ Βιβλιογραφία https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23484421 https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A1%CE%AF%CE%B3%CE%B1%CE%BD%CE%B7 https://www.medicalnewstoday.com/articles/324203 https://europepmc.org/article/med/29744941 «Πλήρης Οδηγός Φαρμακευτικών βοτάνων, της Εταιρείας Βοτάνων», της Penelope Ody ΜΝΙΜΗ, εκδόσεις Γιαλέλλης “Βοτανοθεραπείες, το πράσινο φαρμακείο”, του Dr James A. Duke, εκδόσεις Ψυχαλού “Αυτογνωσία και Ανθοπεραπεία με τα ιάματα του Bach”, της Φωτεινής Μιχαλάκη- Δερνίκου, εκδόσεις Πύρινος Κόσμος Σημειώσεις από το μάθημα: «Ελληνικά βότανα», του Κωνστ/νου Γρίβα, Ακαδημία Αρχαίας Ελληνικής και Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής, www.akadimia.gr